Wiki

Đại cường quốc

Bản đồ các Đại cường quốc trên thế giới:   Các Đại cường quốc là Thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UN P5): Trung Quốc, Nga, Pháp, Anh và Siêu cường Hoa Kỳ.   Các Đại cường quốc không là thành viên của UN P5: Nhật Bản, Đức

Đại cường quốc (tiếng Anh: Great power) là một cấp độ trong hệ thống phân loại và xếp hạng các Cường quốc trên thế giới ngày nay, dùng để chỉ những quốc gia có chủ quyền có khả năng tạo ảnh hưởng của mình ở phạm vi toàn cầu. Những Đại cường quốc thường duy trì sức mạnh vượt trội về kinh tế, chính trị, quân sự, công nghệ. Sở hữu những thứ có thể khiến những quốc gia nhỏ hơn phải xem xét ý kiến của những Đại cường quốc trước khi tự mình hành động. Đại cường quốc là một cấp bậc gần với Siêu cường tiềm năng và chỉ đứng sau Siêu cường quốc hoàn chỉnh nhưng cao hơn so với Trung cường quốc – Cường quốc khu vực (Cường quốc bậc trung) – là nước ít có khả năng ảnh hưởng phạm vi toàn cầu mà chỉ tập trung chủ yếu ở một khu vực hay một châu lục cụ thể.

Sau thời kỳ Napoléon, người ta bắt đầu dùng từ “Đại cường quốc” như một khái niệm để chỉ những quốc gia có thế lực lớn ở châu Âu. Chẳng hạn như nhà sử học người Đức là Leopold von Ranke cho rằng một nước trở thành đại cường quốc sau khi đánh bại được mọi nước láng giềng. Vua Friedrich II Đại Đế, nhờ chiến thắng cuộc đấu tranh bảo vệ nước Phổ chống liên minh Áo – Pháp – Nga – Thụy Điển và phần lớn các nước trong Đế quốc La Mã Thần thánh, đã hoàn toàn đưa nước Phổ trở thành một trong những đại cường của châu Âu. Trên thực tế, kể từ sau khi ông chinh phạt tỉnh Silesia vào năm 1745, thì vương quốc của ông đã vươn lên thành đại cường quốc.

Lịch sử


Đại cường quốc “Tam đại gia” tại Hội nghị Yalta: Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt và Joseph Stalin

Khi Thế chiến II bùng nổ năm 1939, cuộc chiến được chia thành: phe Đồng minh (ban đầu gồm Anh và Pháp, sau đó là Liên Xô, Hoa Kỳ và Trung Quốc năm 1941) và phe Trục gồm Đức, Ý và Nhật Bản. Cuối Thế Chiến II, Hoa Kỳ, Liên Xô và nước Anh nổi lên như những người chiến thắng. Pháp và Trung Quốc cũng được công nhận là những kẻ thắng trận, các quốc gia này (Hoa Kỳ, Liên Xô, Anh, Trung Quốc, Pháp) chính là các cường quốc lớn mạnh nhất thời điểm đó, là những nhà phán xét trật tự thế giới và họ nắm giữ ghế thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Sau chiến tranh, thuật ngữ “siêu cường” bắt đầu xuất hiện. Đây là thuật ngữ mô tả các quốc gia có sức mạnh và tầm ảnh hưởng bao trùm. Từ này được đưa ra bởi William T.R. Fox vào năm 1944, theo ông, có ba siêu cường là: Đế quốc Anh, Hoa Kỳ và Liên Xô. Tới cuối thập niên 1950, Đế quốc Anh mất vị thế siêu cường, siêu cường lúc này chỉ còn Hoa Kỳ và Liên Xô.

Trong thời Chiến tranh Lạnh, Nhật Bản và các quốc gia châu Âu như Anh, Pháp và Tây Đức xây dựng lại nền kinh tế. Pháp và Anh đến nay vẫn duy trì một lực lượng quân sự trang bị hiện đại với tiềm lực huy động mạnh và ngân sách quốc phòng lớn. Trung Quốc, với dân số lớn nhất thế giới, dần nổi lên trở thành siêu cường nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và sức mạnh quân sự ngày càng gia tăng. Đến thập niên 1970, Trung Hoa Dân Quốc mất sự công nhận là chính quyền hợp pháp của Trung Quốc. Đến năm 1971 thì Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chính thức thay thế vị trí thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc của Trung Hoa Dân Quốc.

Sau chiến tranh Lạnh

Hiện nay, Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc được xem là các cường quốc mặc dù thực chất không có sự nhất trí hay định nghĩa về thế nào là cường quốc. Đây là 5 quốc gia có ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và cũng là 5 quốc gia được công nhận sở hữu vũ khí hạt nhân theo Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân. Dù không có ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an, Đức và Nhật Bản cũng được coi là các cường quốc bởi sức mạnh kinh tế và công nghệ.

Sau khi Liên Xô tan rã, ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an được chuyển cho Liên bang Nga năm 1991, với tư cách là nhà nước kế tục. Sự tan rã của Liên Xô đưa Hoa Kỳ trở thành siêu cường duy nhất trên thế giới cho tới ngày nay. Nhưng kể từ năm 2008, khi kinh tế thế giới cùng Mỹ trên đà lao dốc, Trung Quốc đã nổi lên dần với mong muốn trở thành siêu cường của thế giới, và điều này đang đe dọa vị trí số một của Mỹ trên toàn cầu.

Các cường quốc theo thời gian


1815 1878 1900 1919 1938 1946 2000
Đại cường quốc Đế quốc Áo Đại cường quốc Áo-Hung Đại cường quốc Áo-Hung
Đại cường quốc Đế quốc Anh Đại cường quốc Đế quốc Anh Đại cường quốc Đế quốc Anh Đại cường quốc Đế quốc Anh Đại cường quốc Liên hiệp Anh Đại cường quốc Liên hiệp Anh Đại cường quốc Liên hiệp Anh
Đại cường quốc Nhà Thanh Đại cường quốc Trung Hoa Dân Quốc Đại cường quốc Trung Hoa Dân Quốc Đại cường quốc Trung Quốc
Đại cường quốc Bourbon phục hoàng Đại cường quốc Pháp Đại cường quốc Pháp Đại cường quốc Pháp Đại cường quốc Pháp Đại cường quốc Pháp Đại cường quốc Pháp
Đại cường quốc Vương quốc Phổ Đại cường quốc Đế quốc Đức Đại cường quốc Đế quốc Đức Đại cường quốc Đức Quốc xã Đại cường quốc Đức
Đại cường quốc Vương quốc Ý Đại cường quốc Vương quốc Ý Đại cường quốc Vương quốc Ý Đại cường quốc Vương quốc Ý
Đại cường quốc Đế quốc Nhật Bản Đại cường quốc Đế quốc Nhật Bản Đại cường quốc Đế quốc Nhật Bản Đại cường quốc Nhật Bản
Đại cường quốc Đế quốc Nga Đại cường quốc Đế quốc Nga Đại cường quốc Đế quốc Nga Đại cường quốc Liên Xô Đại cường quốc Liên Xô Đại cường quốc Liên bang Nga
Đại cường quốc Đế quốc Ottoman Đại cường quốc Đế quốc Ottoman Đại cường quốc Đế quốc Ottoman
Đại cường quốc Hoa Kỳ Đại cường quốc Hoa Kỳ Đại cường quốc Hoa Kỳ Đại cường quốc Hoa Kỳ Đại cường quốc Hoa Kỳ

Xem thêm


  • Siêu cường
Check Also
Close
Back to top button